Vrij aanvullende pensioenovereenkomsten zijn in de eerste plaats veilige pensioenspaarformules onder de vorm van een levensverzekering (afgesloten door de zelfstandige als verzekeringnemer in eigen naam met als tegenpartij een verzekeraar). Daarbij kan vrij een verzekeringsmaatschappij gekozen worden voor de storting van de premies in functie van het aangeboden rendement en de aangerekende kosten. Maar de verzekeraar is in principe gehouden tot een kapitaalsgarantie. Bovendien kan de zelfstandige via de premies ook aardig wat belastingen en sociale bijdragen besparen. Hij kan die van zijn belastbare beroepsinkomsten aftrekken en een besparing in de hoogste belastingschijf realiseren. Omdat de premies het belastbare beroepsinkomen doen dalen, is er ook automatisch een besparing aan sociale bijdragen drie jaar later. Behalve gedurende de eerste drie jaar van aanvang van de zelfstandige activiteit, worden die berekend in functie van het [geïndexeerde) netto belastbare beroepsinkomen van het derde voorafgaande jaar. Met andere woorden: door in 2010 VAPZ-premies te betalen, zal de zelfstandige in 2013 minder sociale bijdragen verschuldigd zijn. Voordelig is ook dat VAPZ-premies vrijgesteld zijn van premietaks.

Ook valt de eindbelasting bij uitkering van het opgebouwde kapitaal op pensioenleeftijd heel erg mee. Het wordt belast volgens het stelsel van de fictieve rente. Dat houdt in dat het kapitaal niet in één keer wordt belast, maar dat het gedurende 10 of 13 jaar slechts belastbaar is ten belope van 3,50 % en 5 % (naargelang van de leeftijd op de datum van de uitbetaling. Indien de zelfstandige tot zijn 65ste actief blijft, voorziet het generatiepact van 2005 dat die fictieve rente slechts op 80 % van het uitbetaalde kapitaal zal worden berekend in plaats van op de volle 100 %. Die fictieve rente moet wel bij het wettelijke pensioen geteld worden om het gezamenlijk te laten belasten. Maar aangezien een zelfstandige veelal een laag pensioen heeft, zal hij er uiteindelijk weinig of geen personenbelasting op betalen.

Niets dan voordelen dus. Helaas kan een zelfstandige jaarlijks maar een beperkt premiebedrag fiscaal in mindering brengen. Het gaat om maximaal 2781,06 euro (inkomstenjaar 2010). Dat minpunt aangrijpen om geen gebruik te maken van het vrij aanvullend pensioen, is onverstandig. Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd!

Nils De Vriendt, coördinator Tax Team Optima Financial Planners

Deze bijdrage verscheen in het personal finance-magazine Moneytalk onder de rubriek 'fiscaal weetje'.